> category_air
Üretken Yapay Zekâ, RAG ve Ajanlar
Canlı LLM sistemleri için RAG mimarisi dokümanları, Ajanlı RAG iş akışları, çoklu ajan sorumluluk matrisleri ve yapay zekâ risk kütükleri.
Önemli Teknik Doküman Şablonu ve Hukuki Uyarı
TinyCTO.tv Teknik Doküman Şablon Bildirimi: Bu şablon genel eğitim ve operasyon amaçlı bir başlangıç materyalidir. Hukuki, vergisel, muhasebesel, yatırım, satın alma, mevzuat, güvenlik veya sertifikasyon danışmanlığı değildir. Gereklilikler ülkeye, kuruma, sözleşmeye ve riske göre değişir. Kullanmadan önce yetkin uzmanlarla gözden geçirip uyarlayın.
Ajan Dağıtımı ve Üretim Hazırlık İncelemesi
Otonom ajanları kanarya (canary) dağıtımları, yedek güvenlik sistemleri, hız sınırlama kotaları, prompt enjeksiyonu dayanıklılığı, gözlemlenebilirlik kapsamı ve geri alma (rollback) hazırlığı açılarından değerlendiren kapsamlı uçuş öncesi dağıtım kapısı ve kontrol listesi.
Ajan Değerlendirme Veri Kümesi ve Senaryo Kataloğu
Görev karmaşıklığı seviyelerini, uç durum enjeksiyonlarını, kullanıcı persona varyantlarını, çok adımlı akıl yürütme tuzaklarını ve doğrulanmış referans yörüngeleri kurallara bağlayan yönetilen kıyaslama veri kümesi ve test senaryosu kataloğu.
Ajan Değerlendirme, Simülasyon ve Test Planı
Çok adımlı yörünge (trajectory) değerlendirmesini, araç çağırma (tool-calling) doğruluğunu, görev tamamlama oranlarını (Pass@k), sentetik kıyaslama simülasyonlarını, sahte (mock) araç ortamlarını ve LLM-as-a-judge puanlama kriterlerini kurallara bağlayan titiz ajan değerlendirme ve test planı.
Ajan Hata, Yedekleme ve Kurtarma Planı
Ajan hata sınıflandırmasını, sonsuz döngü tespitini, bağlam penceresi taşma kurtarmasını, model bozulması durumunda alternatif model yönlendirmelerini ve insan denetimli dead-letter queue (DLQ) yeniden oynatma hatlarını kurallara bağlayan operasyonel dayanıklılık planı ve kurtarma rehberi.
Ajan Devir ve Bağlam Aktarım Protokolü
Ajanlar arası iletişimi ve bağlam devrini kurallara bağlayan, tiplenmiş veri yüklerini (typed payloads), sohbet durumu aktarımını, niyet korumasını, rol değişim bariyerlerini, idempotency belirteçlerini ve bağlam kaybı bozulmalarını engelleyen protokol şartnamesi.
Ajan Kimlik, Kimlik Bilgisi ve Yetki Tasarımı
Otonom yapay zekâ ajanları için iş yükü kimliklerini (SPIFFE/OIDC), kısa ömürlü geçici token üretimini, kullanıcı adına (OBO) yetkilendirme zincirlerini, OAuth kapsam daraltmasını ve inkar edilemez denetim kayıt zarflarını kurallara bağlayan Sıfır Güven (Zero Trust) güvenlik mimarisi ve yetki devri tasarımı.
Ajan Olay Müdahale İşletim Rehberi
Otonom ajan güvenlik ve güvenilirlik arızaları sırasında önem derecesi sınıflandırmasını (SEV1-SEV4), çevreleme (containment) iş akışlarını, adli bellek triyajını, zehirlenmiş bağlam temizliğini ve paydaş bildirimlerini kurallara bağlayan operasyonel olay müdahale işletim rehberi.
Ajan Birlikte Çalışabilirlik ve Protokol Karar Kaydı
Ajanlar arası iletişim standartlarını, Anthropic Model Context Protocol (MCP) mimarisini, gRPC ve JSON-RPC iletim katmanlarını, ajan kimlik başlıklarını ve durum serileştirme şemalarını değerlendiren mimari karar kaydı (ADR) ve protokol şartnamesi.
Ajan Bellek ve Durum Şartnamesi
Otonom ajanların kısa süreli çalışma belleğini (scratchpad / konuşma bağlamı), uzun süreli anısal (episodic) belleğini, anlamsal bellek getirmesini, bağlam sıkıştırma (compaction) hatlarını ve TTL temizleme kurallarını standartlaştıran üretim mimarisi şartnamesi.
Ajan Gözlemlenebilirlik, İz ve Denetim Şartnamesi
Ajan düşünce zincirleri (thought chains), araç çalıştırma gecikmeleri, belirteç (token) tüketim şelaleleri, adım seviyesinde yeniden oynatılabilirlik (replayability) ve tahrifata dayanıklı denetim logları için OpenTelemetry yayılımlarını kurallara bağlayan dağıtık izleme, telemetri ve denetim şartnamesi.
Ajan Araç ve Yetenek Kütüğü
Deterministik API araçlarını, Model Context Protocol (MCP) sunucu uç noktalarını, girdi JSON şema sözleşmelerini, hız sınırlarını, yazma eylemi onay kapılarını ve etki alanı risk sınıflandırmalarını kataloglayan kurumsal yapay zekâ ajanı araç orkestrasyonu ve yürütme kütüğü.
Ajan Araç Güvenliği, Onay ve İşlem Kontrol Planı
Yetenek tabanlı yetkilendirmeyi (capability-based authorization), geri alınamaz işlemler için iki kişi kuralına dayalı İnsan Denetimi (HITL) onay kapılarını, kriptografik araç istek imzalamayı ve parametre enjeksiyonu temizliğini kurallara bağlayan kurumsal ajan araç güvenliği ve işlem kontrol planı.
Yapay Zekâ Yönetişim İşletim Modeli ve Kontrol Kataloğu
Yapay zeka etik komitesi şartnamelerini, çok kademeli risk sınıflandırma şemalarını (Kabul Edilemez, Yüksek, Sınırlı, Asgari), yaşam döngüsü onay kapılarını ve ISO/IEC 42001 ile AB Yapay Zeka Yasası kapsamında sürekli uyum kütüklerini belirleyen kurumsal yapay zeka yönetişim işletim modeli ve kapsamlı kontrol kataloğu.
Yapay Zekâ Olay Müdahale Planı ve İşletim Rehberi
Yapay zekâya özgü krizleri yöneten operasyonel olay müdahale planı ve acil durum işletim rehberi: kitlesel halüsinasyon salgınları, istem enjeksiyonu ihlalleri, toksik çıktı üretimi, eğitim verisi zehirlenmesi, yetkisiz ajan araç çalıştırmaları ve AB Yapay Zekâ Yasası Madde 73 kapsamındaki yasal bildirimler.
Yapay Zekâ Kırmızı Takım (Red-Team) Planı ve Bulgu Kütüğü
OWASP LLM ve MITRE ATLAS çerçeveleri kapsamında temel modelleri ve ajan tabanlı RAG mimarilerini doğrudan/dolaylı istem enjeksiyonu, jailbreak, eğitim verisi sızdırma, sistem istemi hırsızlığı, model tersine mühendisliği ve araç suiistimaline karşı değerlendiren düşmanca (adversarial) yapay zekâ güvenlik planı ve güvenlik açığı kütüğü.
Yapay Zekâ Risk Kaydı
İstem enjeksiyonu, halüsinasyon, veri sızıntısı, araç istismarı ve kontrolsüz maliyet risklerini puanlayan dinamik yapay zekâ risk kütüğü.
Yapay Zekâ Güvenlik Gerekçesi ve Güvence Kanıt Paketi
Yüksek riskli otonom sistemler için İddia-Argüman-Kanıt (CAE) ve Hedef Yapılandırma Notasyonu (GSN) güvence mimarilerini, tehlike tanımlama matrislerini, ampirik doğrulama kütüklerini, sınır koşulu korkuluklarını ve yasal güvenlik gerekçesi (safety case) dosyalarını belirleyen resmi yapay zekâ güvenlik mühendisliği çerçevesi.
Yapay Zekâ Sistem Kartı
AB Yapay Zekâ Yasası Madde 13 kapsamında kullanım amacını, operasyonel sınırları, yasaklı kullanım senaryolarını, temel modelleri, devredeki insan (HITL) gözetim mekanizmalarını, kıyaslama değerlendirme kanıtlarını ve bilinen algoritmik hata modlarını ayrıntılandıran kapsamlı yapay zekâ sistemi açıklama ve şeffaflık belgesi.
Yapay Zekâ Sistem Envanteri ve Sorumluluk Kütüğü
AB Yapay Zekâ Yasası kapsamındaki yasal risk kademelerini (Kabul Edilemez, Yüksek, Sınırlı, Asgari), model kökenini, eğitim verisi bağımlılıklarını, dağıtım bağlamını, atanan iş/teknik sahiplerini ve devam eden etki değerlendirme durumlarını kaydeden kurumsal yapay zekâ ve makine öğrenimi sistem kütüğü.
Yapay Zekâ Üretim Hazırlık Planı
Doğruluk kriterlerini, güvenlik raylarını, gecikme limitlerini, yedekleme mekanizmalarını ve sapma takibini denetleyen yapay zekâ hazırlık planı.
Yapay Zekâ Sağlayıcı/Model Tedarikçisi Durum Tespiti Paketi
Üçüncü taraf model sağlayıcılarını eğitim verisi rızası, telif hakkı tazminatı, sıfır veri saklama (ZDR) mimarisi, kurumsal SLA taahhütleri ve AB Yapay Zekâ Yasası Madde 25 kapsamındaki tedarik zinciri uyumluluğu açısından değerlendiren ticari yapay zekâ satın alma ve temel model durum tespiti çerçevesi.
RAG Mimarisi Dokümanı ve Üretim Şartnamesi
Veri alım boru hatları, parçalama, hibrit erişim, çapraz kodlayıcı yeniden sıralama, dayanak politikaları ve RAG Üçlüsü değerlendirme çerçevesini kapsayan Geri Alım Destekli Üretim (RAG) mimari şartnamesi.
Ajanlı-RAG İş Akışı ve Araç Sözleşmesi
Otonom ReAct bilişsel döngüleri, katı JSON Şema araç sözleşmeleri, yalıtılmış çalıştırma, insan denetimi (HITL) müdahaleleri ve RAG Triad doğrulamasını içeren üretim kalitesinde şartname.
Otonom Eylem Denetim Defteri Şartnamesi
Yüksek riskli tüm otonom ajan eylemleri için kronolojik işlem kaydını, kriptografik gözetim zincirini, SHA-256 Merkle ağacı doğrulamasını ve WORM depolama uyumluluğunu kurallara bağlayan tahrifata dayanıklı denetim defteri şartnamesi.
Parçalama (Chunking) Stratejisi ve Deney Çalışma Kitabı
Farklı parça boyutları (256, 512, 1024 belirteç), örtüşme yüzdeleri (%10-25) ve getirme başarısı genelinde sabit belirteç, özyinelemeli karakter, anlamsal benzerlik ve belge yapısı parçalama algoritmalarını karşılaştıran analitik RAG parçalama değerlendirme çalışma kitabı.
İçerik Güvenliği ve Moderasyon Politikası / Karar Matrisi
Kategori zarar sınıflandırmalarını (nefret, şiddet, kendine zarar verme, cinsel, PII, istem enjeksiyonu, jailbreak), ciddiyet puanlama eşiklerini, çok katmanlı yaptırım eylemlerini (engelleme, maskeleme, uyarma, insan incelemesi) ve AB Yapay Zekâ Yasası uyumlu denetim kayıtlarını belirleyen kapsamlı girdi/çıktı yapay zekâ moderasyon ve güven çerçevesi.
Veri ve Yapay Zekâ Stratejisi ve Yol Haritası
Çok yıllı veri mimarisi modernizasyonunu, yapay zekâ platform yetkinliklerini, veri yönetişim sütunlarını ve yüksek ROI getiren kullanım senaryosu yol haritalarını tanımlayan stratejik kurumsal çerçeve.
Gömme (Embedding) Modeli Değerlendirme ve Seçim Paketi
MTEB getirme doğruluğunu, boyutsal büyüklüğü (384 - 3072 boyut), Matryoshka boyut kısaltmasını, çıkarım gecikmesini, çok dillilik kabiliyetini ve belirteç fiyatlandırmasını değerlendiren yoğun ve seyrek vektör gömmeleri karar matrisi ve kıyaslama çalışma kitabı.
İnce Ayar (Fine-Tuning)/Uyarlama Veri Kümesi ve İş Şartnamesi
Talimat ayarlama (instruction-tuning) veri kümesi kürasyonunu, istem-yanıt formatlamasını, parametre verimli ince ayar (PEFT / LoRA / QLoRA) hiperparametrelerini, bilgi işlem bütçelemesini, kayıp (loss) takibini ve felaket düzeyinde unutmayı (catastrophic forgetting) önlemeyi belirleyen uçtan uca temel model uyarlama şartnamesi.
Temel Model (Foundation Model) Değerlendirme ve Kıyaslama Paketi
Temel modeller ve LLM'ler için standart yetenekleri (MMLU, GSM8K, HumanEval, HELM), alana özgü görev doğruluğunu, gecikme/işlem hacmi eğrilerini, bağlam penceresi bozulmasını ve token çıkarım ekonomisini değerlendiren ampirik değerlendirme ve kıyaslama çerçevesi.
Üretken Yapay Zekâ Değerlendirme ve Regresyon Paketi Şartnamesi
Küratörlüğü yapılmış altın test veri kümelerini, LLM-Yargıç (LLM-as-a-Judge) kalibre edilmiş rubriklerini, Ragas getirme metriklerini (bağlılık, yanıt ilgililiği, bağlam hatırlama), CI/CD dağıtım kapılarını ve istatistiksel regresyon iddialarını belirleyen otomatik üretken yapay zekâ değerlendirme ve regresyon test şartnamesi.
Üretken Yapay Zekâ Kullanım Senaryosu Tuvali
Üretken yapay zekâ fırsatlarını iş değerine, algoritmik uygulanabilirliğe, halüsinasyon toleransına ve fikri mülkiyet risklerine göre değerlendiren stratejik analiz tuvali.
Dayanaklandırma, Alıntı ve Kaynak Atıf Politikası
Kurumsal üretken yapay zekâ ve RAG asistanları için olgusal dayanaklandırma eşiklerini, desteksiz iddiaların yasaklanmasını, bağlam eksikliğinde deterministik ret yanıtlarını, satır içi alıntı formatlarını ve kaynak doğrulama denetim günlüklerini kurallara bağlayan katı bilgi yönetişimi ve şeffaflık politikası.
İnsan Müdahalesi ve Acil Durdurma (Kill-Switch) İşletim Rehberi
Kontrolden çıkan veya hatalı çalışan otonom ajan olaylarında anında acil durdurma (kill-switch) mekanizmalarını, kontrollü kapatma protokollerini, durum geri almayı (rollback), kuyruk boşaltmayı, insanın kontrolü devralma prosedürlerini ve adli kara kutu bellek dökümlerini kurallara bağlayan işletim rehberi.
İnsan Gözetimi, Müdahale ve Eskalasyon Planı
Otonom yapay zekâ sistemleri için operasyonel İnsan Döngüde (HITL), İnsan Döngü Üzerinde (HOTL) ve İnsan Komutada (HIC) yönetişim mimarilerini, güven skoru inceleme eşiklerini, gerçek zamanlı manuel müdahale tetikleyicilerini ve devre kesici acil durdurma (kill-switch) protokollerini belirleyen yasal insan gözetimi ve müdahale çerçevesi.
Bilgi Güncelliği, Yeniden Dizinleme ve Silme Planı
Otomatik yeniden dizinleme tetikleyicilerini, belge eskitme/TTL budamasını, kısmi ve tam yeniden gömme hatlarını, KVKK/GDPR Madde 17 "Unutulma Hakkı" vektör silme protokollerini ve dizin kayması telemetrisini kurallara bağlayan RAG veri yaşam döngüsü ve külliyat yönetişim planı.
Bilgi Kaynağı Envanteri ve Otorite Kütüğü
Kurumsal bilgi kaynaklarını dizinleyen, içerik sahipliğini, yetki derecelendirmesini, gizlilik sınıflandırmasını, senkronizasyon sıklığını ve kullanımdan kaldırma yaşam döngüsünü belirleyen RAG ve kurumsal yapay zekâ sistemleri için yetkili veri yönetişim kütüğü.
LLM Ağ Geçidi (Gateway), Yönlendirme, Yedekleme ve Dayanıklılık Tasarımı
Birleşik API soyutlamasını, dinamik anlamsal maliyet/gecikme yönlendirmesini, çok sağlayıcılı otomatik yük devretmeyi (failover), token hız sınırlandırmasını, anlamsal önbelleğe almayı ve devre kesici (circuit breaker) desenlerini tanımlayarak LLM sağlayıcı kesintilerini ortadan kaldıran ve çıkarım maliyetlerini düşüren kurumsal yapay zekâ ağ geçidi mimarisi.
LLM Gözlemlenebilirlik, İzleme ve Kalite İzleme Planı
OpenTelemetry üretken yapay zekâ anlamsal standartlarını, dağıtık istem-çıktı açıklık (span) grafiklerini, belirteç tüketimi ve maliyet tahsis telemetrisini, gecikme izlemeyi (TTFT), gerçek zamanlı halüsinasyon kayma tespitini ve PagerDuty alarm politikalarını belirleyen canlı LLM uygulaması gözlemlenebilirlik ve çalışma zamanı izleme mimarisi.
Model Seçimi Mimari Karar Kaydı (ADR) ve Karar Matrisi
Tescilli API öncü modelleri (OpenAI, Anthropic) ile kurum içinde barındırılan açık ağırlıklı modelleri (Llama, Mistral, Qwen) veri egemenliği, ince ayar yapılabilirliği, soğuk başlatma gecikmesi ve toplam sahip olma maliyeti (TCO) genelinde değerlendiren Mimari Karar Kaydı (ADR) ve nicel çok kriterli karar matrisi.
Çoklu Ajan Yetki ve Sorumluluk Matrisi
Otonom yapay zekâ ajanlarının yetkilerini, finansal işlem limitlerini, korumalı alan (sandbox) sınırlarını ve insan onayına iletim (human-in-the-loop) devrelerini tanımlayan yönetişim matrisi.
Çoklu Ajanlı RAG Topolojisi ve Etkileşim Haritası
Hiyerarşik çoklu ajanlı RAG sistemlerini, gözetmen-çalışan (supervisor-worker) orkestrasyonunu, yönlendirici ajanları, özelleşmiş getirme (retrieval) düğümlerini ve deterministik grafik durum geçişlerini kurallara bağlayan mimari plan ve etkileşim topolojisi şartnamesi.
Planlayıcı-Yürütücü (Planner-Executor) Sözleşmesi
Ayrıştırılmış çok adımlı ajan sistemlerini yöneten, görev ayrıştırma DAG şemalarını, adım önkoşul doğrulamasını, ara durum karalama defterlerini, araç hatalarında dinamik yeniden planlama tetikleyicilerini ve deterministik döngü sonlandırma sınırlarını kurallara bağlayan resmi arayüz ve durum makinesi sözleşmesi.
İstem (Prompt) Şartnamesi ve Değişiklik Kaydı
Üretim sistemi istemleri (prompts) için az-örnekli (few-shot) kalıpları, girdi değişken şemalarını, enjeksiyon savunmalarını ve regresyon test paketlerini detaylandıran mühendislik şartnamesi ve sürüm kontrol standardı.
RAG Değerlendirme Planı
Erişim hassasiyetini, gerçekliği (groundedness) ve yanıt uygunluğunu CI/CD gerileme kapılarıyla ölçen değerlendirme planı.
RAG Veri Alma ve Dönüştürme Şartnamesi
Geri Getirmeyle Zenginleştirilmiş Üretim (RAG) hatları için çok modlu belge ayrıştırma (PDF, DOCX, HTML), üstveri zenginleştirme, tablo düzeni çıkarma, OCR yedekleri ve PII temizliğini kurallara bağlayan yüksek verimli belge alma ve normalizasyon şartnamesi.
RAG Gözlemlenebilirlik ve Erişim Tanılama Planı
RAG hatları için sorgu izleme (trace) telemetrisini, parça alaka düzeyi puanlamasını, sıfır getirme uyarılarını, olumsuz kullanıcı geri bildirimi ayıklamasını, gömme kayması izlemesini ve sorgu gecikme ısı haritalarını kurallara bağlayan canlı operasyonel telemetri ve tanılama planı.
RAG Güvenlik, Erişim Kontrolü ve Gizlilik Planı
RAG sistemleri için belge düzeyinde erişim kontrol listeleri (ACL) ön filtrelemesini, kriptografik çok kiracılı vektör dizini bölümlemesini, gömme öncesi PII temizliğini, dolaylı istem enjeksiyonu savunmasını ve vektör silme uyumunu kurallara bağlayan kurumsal derinlemesine savunma güvenlik mimarisi.
Sorumlu/Kabul Edilebilir Yapay Zekâ Kullanım Politikası Oluşturucu
İzin verilen, kısıtlanan ve kesinlikle yasaklanan yapay zekâ uygulamalarını, gizli veri girişi sınırlarını, açık kaynak/ticari model tedarik kurallarını, fikri mülkiyet korumasını ve telif hakkı atıf ilkelerini belirleyen kapsamlı kurumsal kabul edilebilir kullanım politikası oluşturucu ve çalışan yönetişim çerçevesi.
Bilgi Getirme (Retrieval) Stratejisi ve Test Şartnamesi
Yoğun anlamsal aramayı, seyrek sözlüksel BM25 eşleştirmesini, Karşılıklı Sıralama Birleştirmeyi (RRF), çapraz kodlayıcı yeniden sıralamayı (re-ranking), sorgu genişletmeyi (HyDE) ve otomatik Recall@k / NDCG@k test paketlerini kurallara bağlayan kurumsal hibrit bilgi getirme mimarisi ve ampirik test şartnamesi.
Korumalı Alan (Sandbox) Ajan Yürütme ve Kaynak Politikası Şartnamesi
Ajan tarafından üretilen güvenilmeyen kodlar için yalıtılmış dinamik kod çalıştırma ortamlarını, geçici çalışma alanlarını (ephemeral scratchpads), katı çıkış (egress) güvenlik duvarı kurallarını, CPU/bellek kotalarını ve sıfır güven yan sepet (sidecar) vekillerini kurallara bağlayan mikroVM ve konteyner izolasyon şartnamesi.
Belirteç (Token), Gecikme ve Maliyet Bütçesi Çalışma Kitabı
Ajan alt görevleri bazında token bütçelerini, İlk Belirtece Ulaşma Süresi (TTFT) gecikme SLA'larını, önbellek (prompt caching) birim tasarruflarını ve LLM sağlayıcıları genelinde programatik harcama üst sınırlarını (hard-caps) hesaplayan ayrıntılı modelleme çalışma kitabı.
Vektör Veritabanı Değerlendirme ve Seçim Matrisi
Özel vektör veritabanlarını (Pinecone, Qdrant, Milvus, Weaviate) ilişkisel eklentilerle (pgvector) indeksleme algoritmaları (HNSW ve IVF), hibrit BM25 tam metin araması, üstveri filtreleme gecikmesi ve bulut barındırma TCO'su genelinde karşılaştıran mimari değerlendirme matrisi.